Kinh nghiệm chinh chiến HSG Văn

Mình mới đọc qua một tus của bạn Phương Thảo viết khá là chi tiết về kinh nghiệm của bạn ấy khi tham gia đội tuyển thi học sinh giỏi cấp thành phố. Mình đăng lại lên web để những bạn nào còn đang phân vân hoặc hoang mang không biết làm thế nào vào đọc để tham khảo kinh nghiệm của bạn Phương Thảo nhé!

“Đầu tiên, xin phép được chào hỏi các em một chút nhé! Chị tên là Phương Thảo, học sinh của chị Hiên iu quý. Vào thời điểm này đúng một năm trước, chị cũng như các em, chuẩn bị bước vào một kì thi mang tên: Kì thi chọn học sinh giỏi môn Ngữ văn cấp Tỉnh/Thành phố. Chị đã về đích với giải Ba cấp Thành phố Hà Nội , tuy thành tích này chẳng có gì đáng kể, nhưng sau cuộc thi ấy, chị cũng rút ra được rất nhiều kinh nghiệm cũng như kiến thức quý báu trong việc học văn sau này. Sau đây, chị xin chia sẻ những điều chị nghĩ rằng cần thiết trong hành trang “ra trận” của các em sắp tới. Chủ đề thi học sinh giỏi chị định sẽ chia làm 2 bài viết, một bài về phần Nghị luận xã hội, một bài về Nghị luận văn học. Phần đầu tiên của chủ đề này, chị xin nói về “NGHỊ LUẬN VĂN HỌC” trước nha.

1. Cấu trúc đề học sinh giỏi, kiểm soát dung lượng bài thi.Chị thi học sinh giỏi ở Hà Nội, nếu các tỉnh khác ra đề thi có gì đặc biệt hơn về cấu trúc thì các em hãy comment cho chị biết nha. Bài thi học sinh giỏi chị làm gồm 2 phần là “NGHỊ LUẬN XÃ HỘI” và “NGHỊ LUẬN VĂN HỌC”. Phần nghị luận xã hội chiếm ít điểm hơn (8/20) và phần nghị luận văn học chiếm nhiều điểm nhất (12/20). Thời gian làm bài cho bài thi môn ngữ văn là 180 phút. Trong 180 phút, các em hãy dành từ 60 – 80 phút cho phần nghị luận xã hội và thời gian còn lại cho phần nghị luận văn học. Chị kiểm soát dung lượng bằng số mặt giấy thi, phần nghị luận xã hội chị sẽ kiểm soát trong vòng 4 – 5 mặt giấy thi, còn lại để viết nghị luận văn học. Chị nghĩ cách này hiệu quả với các bạn có sức viết trung bình như chị, trong 180 phút chị viết được 15 mặt giấy. Nhưng quan trọng nhất vẫn phải triển khai tốt bố cục và hệ thống lập luận, dẫn chứng trong bài viết của mình, đôi khi “lượng” không quan trọng bằng “chất” đâu nha.

2. Thi học sinh giỏi thì cần học những kiến thức gì?Đây là câu hỏi nhiều bạn thắc mắc. Kì thi học sinh giỏi tất nhiên khác biệt so với những kì thi bình thường trên trường của các em. Theo chị, cuộc thi đòi hỏi ở các em kiến thức “LÍ LUẬN VĂN HỌC” tốt, kĩ năng hành văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ để giải quyết vấn đề đặt ra một cách sâu sắc nhất dựa vào kiến thức đã học và cách nhìn nhận cuộc sống của các em. Chị tin rằng khi các thầy cô giáo đã “chọn mặt gửi vàng” nghĩa là các thầy cô nhìn thấy ở các em năng khiếu và tố chất, kĩ năng và tư duy giải quyết vấn đề văn học. Vì vậy, thứ các em còn thiếu bây giờ là “KIẾN THỨC LÍ LUẬN VĂN HỌC”.Kiến thức lí luận văn học là những lí thuyết khái quát nhằm tìm ra những quy luật chung nhất về văn học. Trong đó bao gồm sự nghiên cứu “BẢN CHẤT CỦA SÁNG TÁC VĂN HỌC, CHỨC NĂNG XÃ HỘI – THẨM MỸ” của nó, đồng thời “XÁC ĐỊNH PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH VĂN HỌC”.

Kiến thức lí luận văn học sẽ giúp chúng ta trả lời cho các câu hỏi văn học một cách ngắn gọn và cụ thể như: Văn học bắt nguồn từ đâu? Chức năng của văn học? … Các nhà văn, nhà thơ sẽ nghiên cứu các hiện tượng văn học để nêu lên tính khái quát bằng những “THUẬT NGỮ”, những “LUẬN ĐIỂM” về các “QUY LUẬT” của văn học. Nhờ sự nghiên cứu ấy mà người đọc cũng như người nghe các tác phẩm văn học có thể lí giải được một cách sâu sắc và rõ ràng nhất bản chất của các hiện tượng văn học. (Theo Wikipedia).

KLQ nhưng ảnh đẹp nhỉ!!!

Trong quá trình học, chị được cô giáo hướng dẫn cung cấp tài liệu cực kì đầy đủ, giảng giải rất kĩ về những vấn đề chính trong bộ tài liệu 1000 trang đó. Lúc cầm bộ tài liệu bản thân chị cũng shock lắm, nhưng khi học có phương pháp thì chị cảm thấy khá nhẹ nhàng, đội văn bọn chị chỉ có 2 người, ôn nhẹ nhàng nhất so với các đội tuyển khác nhưng kết quả là đạt giải 100%. (^^)

A. Đầu tiên và cũng là quan trọng nhất theo chị nghĩ đó là các em phải học kĩ những khái niệm cơ bản về bản chất của một tác phẩm văn học:Các em phải nắm được tác phẩm văn học là một chỉnh thể thống nhất về nội dung và hình thức. Chị được cô hướng dẫn học theo “vòng đời của một tác phẩm” . Tác phẩm đầu tiên xuất phát từ hiện thực, qua lăng kính nghệ thuật của tác giả, cuối cùng quay lại phản ánh hiện thực. Đó là đơn vị kiến thức cơ bản và khái quát nhất, chắc chắn phải học.

B. Lý luận văn học tiếp tục phân mảng thơ và văn xuôiGiới hạn cụ thể trong chương trình THPT là thơ và truyện ngắn.

Thơ: Các em lại tiếp tục phải học khái niệm về thơ, về truyện ngắn. Trong thơ, về nghệ thuật thì có tính nhạc, tính họa, vần điệu,…. Về nội dung thì phân theo giai đoạn: Thơ Đường luật, thơ Trung đại, thơ Mới, thơ Cách mạng (Năm chị thi bỏ phần thơ Cách mạng)… Mỗi một giai đoạn sẽ có những đặc điểm khác nhau.

Văn xuôi: Trong truyện ngắn thì các em học các khái niệm về tình huống truyện, chi tiết, kĩ năng phân tích nhân vật, cốt truyện,… Chị nghĩ các thầy cô chắc phải cung cấp cho các em tài liệu rồi, quan trọng là học tài liệu thể nào. Theo kinh nghiệm của chị, các em hãy học theo kiểu phân nhánh, phân mảng hình cây, đi từ kiến thức bao quát nhất đến những mảng kiến thức nhỏ hơn, như chị vừa trình bày ở trên. Như vậy, các em sẽ cảm thấy các vấn đề lí luận văn học logic và quan hệ chặt chẽ với nhau, dễ hiểu, dễ học hơn, không cần học thuộc quá nhiều.

C. Trong quá trình học, thứ mà chị sợ hãi phải học thuộc nhất không phải là các khái niệm mà chính là các nhận định văn học đấy các em ạ. Nhận định văn học là thứ vũ khí cực kì lợi hại luôn. Bản thân những nhận định văn học đã ẩn chứa lí luận và các khái niệm, bản chất văn học, nhưng nghe hay ho hơn những thuật ngữ khô khan rất nhiều phải không nào. “Thơ là rượu của nhân gian”, “Hiện thực là mảnh đất sống của văn chương”, “Để trong lòng là chí, ngụ ra ý là thơ”,…. Nhận định văn học thường rất giàu hình ảnh, các em có thể dùng nó để dẫn dắt, để chứng minh cho những lí luận, thuật ngữ các em đã nêu ra. Và đề học sinh giỏi đôi khi đưa ra chính nhận định nào đó cho các em phân tích đấy. Nói chung, mỗi mảng lí luận hãy cố nhớ 2 – 3 câu nhận định các em nhé. Lựa chọn câu nào thật ấn tượng với mình, hoặc thật ngắn gọn súc tích cho dễ nhớ.

D. Các mảng lí luận chị hay gặp và cảm thấy quan trọng hơn cả:

Bản chất của một tác phẩm văn học. (Cái này rất bao quát nhé, các em phải nghiên cứu tài liệu thật kĩ càng)

Mối quan hệ giữa nội dung và hình thức trong một tác phẩm văn học.

Chức năng của văn học.

Thiên chức của nhà văn trong sáng tác văn học.

Mối quan hệ: nhà văn – tác phẩm – bạn đọc. Bài viết chỉ mang tính chất định hướng, tham khảo vì như các em cũng biết đấy, lý luận văn học là một mảng kiến thức cực kì rộng lớn, những gì chị tổng hợp trên đây hoàn toàn dựa trên kinh nghiệm thực tế của bản than mình, hi vọng nó sẽ có ích cho các em. Chúc các bạn yêu ôn tập thật tốt!”

Cảm ơn bạn Phương Thảo nhiều nhé!